Wie wordt wijzer van ‘slimme’ duurzaamheidsinnovaties?

In veel duurzaamheidsdiscussies komt technologische vooruitgang ter tafel. Niet zelden wordt het (binnenkort) verschijnen van innovaties op het gebied van techniek en duurzaamheid als argument gebruikt om critici de pas af te snijden. Deze manier van tijdrekken is productief. Het verlegt de focus van de discussie over verduurzaming. De focus verschuift van de huidige (energie)gebruiker naar mogelijke technieken en het creëren van ruimte voor technologische oplossingen.

Voorbeeldscenario elektrische auto 2025

Bij aankomst op je werk koppel je je elektrische auto aan de laadpaal. In je agenda staan tot 11:00 uur vergaderingen op kantoor en om 12:30 uur een afspraak op locatie. Op basis van de afstand naar je bestemming en de verkeersdrukte berekenen slimme toepassingen constant hoe laat je moet vertrekken. Om 11:45 uur krijg je precies op tijd een vertrekwaarschuwing. Tot 10:24 uur heeft je auto de accu bijgeladen door gebruik te maken van het zonnepaneel op het dak van je auto. Daarna is-ie automatisch overgeschakeld op stroom van het elektriciteitsnet. Het regent en het is druk op de weg. Het zonnepaneel heeft weinig capaciteit en daarom is je auto een half uur eerder dan anders overgeschakeld op netstroom. Gelukkig is het extra verbruik van netstroom beperkt tot een minimum.

Onderweg naar je afspraak verschijnt een melding op de boordcomputer: “Prestatieverlies accu, afspraak ingepland voor verbeteren energieprestaties bij autodealer A.M. Elektra”. Aan het eind van een lange dag keer je huiswaarts. Weer file, 30 minuten vertraging. Wanneer de navigatiefunctie een aanrijdtijd van onder de 20 minuten aangeeft gaat thuis de verwarming aan. Dat gebeurt een stuk later dan normaal. Weer een melding: “gelukkig heb je die 30 minuten energie voor de verwarming bespaard!” Je komt onbezorgd thuis in een opgewarmde woning. Als je je agenda bekijkt zie je de afspraak bij de autodealer staan. Precies gepland op een dag zonder afspraken, je agenda is voor die dag verder geblokkeerd voor afspraken buiten de deur, handig!?

Besparing is altijd positief?

Niets in dit voorbeeld is onmogelijk. Maar interessanter dan de vraag naar wat wel/niet mogelijk is, is de vraag naar wat deze of vergelijkbare mogelijkheden doen. Daarvoor kunnen we beginnen met een positieve en een negatieve lezing van bovenstaand scenario.

Handeling/actie:
Naïef positief:
Sceptisch negatief:
1. Tijdige waarschuwing
1. Ik kom in ieder geval niet te laat.
1. Van wie is mijn agenda nog meer?
2. Automatisch schakelen
2. Ik kom onderweg niet stil te staan.
2. Wie weten verder waar ik heen ga en hoe ik rijd?
3. Beperkt stroomgebruik
3. Mijn bijdrage aan een beter milieu.
3. Is het een besparing?
4. Inplannen afspraak
4. Dat scheelt me tijd!
4. Is er wel iets mis met het voertuig?
5. Verwarming aan
5. De optimale mix van comfortabel en duurzaam.
5. We worden lui en gezapig.
6. Energie bespaard
6. Nóg een bijdrage aan het milieu, én ik ben goedkoper uit!
6. Besparing ten opzichte van wat?
7. Agenda vrijgehouden
7. Geen onmogelijke of dubbele afspraken die ik weer zou moeten verzetten.
7. Wie weet wat? En hoe veilig is mijn informatie in onbekende ‘handen’?

Voor wie en van wie is de duurzaamheid?

Het zou flauw zijn te volstaan met een oppervlakkige positieve of negatieve lezing van het scenario. Door de technologische duurzaamheidsinnovaties verschuiven er structureel verhoudingen. Om bij dit (hypothetische) scenario te komen zijn de nodige keuzes gemaakt. Vergelijkbare keuzes zullen in de praktijk vaker gemaakt worden. Daarbij kunnen we steeds de vraag stellen wie welke informatie heeft en wie daarmee welke beslissingen kan (laten) nemen voor zichzelf en anderen.

Technologische vooruitgang en techniek worden vaak als neutrale en democratische factoren gezien. De manier waarop ze ingezet worden is dat echter zeker niet. Vaak worden oplossingen voor problemen zo gepresenteerd dat het lijkt alsof ze optimaal zijn. Of zo dat er geen ‘serieuze’ alternatieven waren. Deze strategie werkt het best wanneer er een duidelijk ‘goede’ agenda is. Een onverdacht thema als duurzaamheid bijvoorbeeld. Door de framing van probleem en oplossing wordt ongemerkt een ‘veranderproces’ ingezet. Het is in het geval van bovenstaand scenario daarom niet enkel relevant te onderzoeken of de inzet van techniek zorgt voor duurzamer energiegebruik, maar ook hoe de oplossingen ons leven vormgeven. Kortom; wat doen de middelen, en voor wie?

Handeling:
Second thought:
1. Tijdige waarschuwing
1. Wie krijgt deze waarschuwingen en wanneer? (Wie krijgt voorrang? En wie regelt het weggebruik?)
2. Automatisch schakelen
2. Indien er weinig stroom beschikbaar is, of wanneer ik een ‘onwenselijke’ afspraak heb, kan ik dan nog op weg?
3. Beperkt stroomgebruik
3. Was die afspraak in de eerste plaats nodig?
4. Inplannen afspraak
4. Wie kiest er op welke gronden voor deze dealer?
5. Verwarming aan
5. Ik zou het ook anders kunnen oplossen, maar gaat dat nog wel?
6. Energie bespaard
6. Wie bepaalt wat besparing is, wat duurzaam is? Hoe wordt dit vertaald naar mijn gebruik en besparing?
7. Agenda vrijgehouden
7. Wat heb ik zelf nog in te brengen?

De open eindjes van verduurzaming en technologische voortgang

Wie controleert en stuurt wie in bovenstaand voorbeeld? En dan bedoel ik niet zozeer qua privacy, maar op het gebied van bredere en ingrijpendere zaken. Bijvoorbeeld; “waar zitten kennis en uitvoerende macht?” en ”hoe kun je daar tegenin gaan?” Daarbij speelt het overdragen van de internalisatie van sociaal wenselijk gedrag (in dit geval duurzaam energiegebruik dat via technologische hulpmiddelen onderdeel van je dagelijkse praktijk wordt) aan technieken een rol. De technologisering (die in dit geval achter een onverdacht thema als verduurzaming zit) zorgt voor een vertroebeling en decentralisatie van overwegingen en gedrag, maar reproduceert ondertussen bestaande verhoudingen. Kennis is niet langer enkel macht, het is vooral de productie van (sociale) werkelijkheid. Dit uit zich in de volgorde van auto’s in de file en jouw afspraak met de garage.

En die elektrische auto dan?

Wat valt op wanneer we vanuit een breder perspectief naar de introductie van de elektrische auto in het algemeen kijken? In eerste instantie dat er een grote diversiteit aan kritieken op de stimuli voor de productie en verkoop van elektrische auto’s is. Deze richten zich volgens veel van deze kritieken op een selectieve groep van goed verdienende lease-rijders én aan producenten van luxeauto’s. Op die manier privilegiëren de stimuli het vooroplopen in verduurzaming op een zeer specifieke manier. Het ‘privilege’ wordt een sociale verwachting of morele plicht, en zo een controlemechanisme.

Het nettoresultaat qua duurzaamheid staat daarnaast ter discussie. Het gros van de elektrische auto’s dat momenteel geproduceerd wordt is volgens berekeningen te luxe (te zwaar en energieslurpend), te energieverspillend wat betreft de eigen productie (van grondstofdelving tot assemblage) en te vaak ter vervanging van auto’s die niet aan vervanging toe zijn (extra productie en afval). Welk (tegen)argument wordt vervolgens vaak gebruikt? “Met het (gesubsidieerd) ontwikkelen en rondrijden in elektrische auto’s wordt de verduurzaming van de economie op gang gebracht.” Dit is echter juist een indicatie van het beperkte blikveld van degenen die dit argument hanteren. Zij koppelen fenomenen – milieuprobleem, ongelijkheid, neoliberalisering – eerst onterecht los van elkaar, om ze daarna (via het creëren van ruimte voor technologische vooruitgang) als – enige – uitkomst te presenteren. Vanuit deze retoriek kunnen de critici bovendien worden neergezet als de vertragers van duurzame oplossingen.


Over de auteur: Marc van Wijk

Marc van Wijk is (stads)socioloog en als marktanalist werkzaam bij BouwKennis. Daar levert hij een bijdrage aan de interpretatie van structurele en trendmatige ontwikkelingen op de vastgoedmarkt. Vanuit marketingervaring vertaalt hij inzichten zodanig dat deze houvast geven bij dagelijkse bezigheden of om strategische beslissingen op te baseren. “Als marktanalist onderzoek je hoe een ‘afgebakend’ gebied tot stand komt en zich ontwikkelt. Een markt is het product van gedragingen (keuzes/handelingen), had anders kunnen zijn en kan dus ook veranderen. Ik zie het als mijn rol om de bouwstenen en structuren die samen de vastgoedmarkt produceren in kaart te brengen, opdat deze weloverwogen en constructief gebruikt worden.”

Geef een reactie

Uw privacy en het gebruik van cookies

Deze website gebruikt cookies om de inhoud en de marketing van onze website te personaliseren, extra functies te bieden en websiteverkeer te analyseren.

Per categorie; functioneel of marketing, wordt duidelijk aangegeven waar de cookies voor dienen. U kunt zelf bepalen welke cookies aan of uit mogen staan.

Wanneer u direct op ‘Accepteren’ klikt dan gaat u akkoord met de toepassing van alle cookies binnen deze website.

Meer informatie over de verwerking van persoonsgegevens en gebruik van cookies kunt u vinden in onze privacyverklaring.

x

  • Functioneel
  • Marketing

Deze website gebruikt cookies die voor de functionaliteit van de website noodzakelijk zijn. Denk aan basisfuncties, instellingen, pagina-navigatie en o.a. toegang tot beveiligde delen van de website. Zonder deze cookies kan de website niet naar behoren werken. Deze cookies zijn verplicht om te accepteren. Gegevens die via Google Analytics worden verwerkt zijn allemaal anoniem en bevatten geen persoonsgegevens.

 

Naam Aanbieder Doel Vervaldatum Type
_ga Google Analytics Ten behoeven analyse websiteverkeer 2 Jaar HTTP
_gat Google Analytics Beperkt het aantal geregistreerde gegevens voor Google 1 Minuut HTTP
_gid Google Analytics Ten behoeven analyse websiteverkeer 1 Dag HTTP
ysdb-cookiealert bouwkennisblog.nl Bijhouden geaccepteerde cookies 1 Jaar HTTP
ysdb-cookiealert-hash bouwkennisblog.nl Bijhouden of de cookies aangepast zijn 1 Jaar HTTP

Deze website gebruikt cookies die worden gebruikt om een optimale beleving te bieden aan bezoekers. Via deze cookies kunnen we continu onze diensten versterken en verbeteren. We houden bijvoorbeeld in de gaten wat de meest favoriete pagina’s zijn. Wij maken op basis van onze cookies GEEN gebruik van advertenties. Alle gegevens zijn anoniem en niet traceerbaar naar de bezoeker.

 

Naam Aanbieder Doel Vervaldatum Type
Hotjar, _hjUserId _hjIncludedInSample Hotjar Om inzicht te krijgen in waar gekeken en geklikt wordt op onze website wordt gebruik gemaakt van Hotjar cookies. Met behulp van de gegevens die door deze cookies worden verzameld kunnen we analyseren wat er op de website gedaan wordt om de website te kunnen verbeteren. 1 Jaar HTTP