Wennen aan industrialisatie

Terwijl de wereld in afwachting is hoe de coronacrisis zich ontwikkelt, draait de bouwsector voorlopig goed door. Redenerend vanuit het woningtekort en de verduurzamingsopgave is er ook geen reden om aan te nemen dat er in de woningbouw snel sprake gaat zijn van een economische crisis. De enige crisis in de woningbouw is economisch gezien voor de bouwkolom een luxeprobleem, maar daardoor niet minder ernstig: hoe zorgen we ervoor dat we de doelstellingen voor beschikbaarheid en verduurzaming op tijd halen?

De tijd tikt door…

Nederland heeft nog altijd een fors woningtekort en in de afgelopen jaren is er niet bepaald een inhaalslag gemaakt in de woningproductie. Stikstof en PFAS zorgden voor onzekerheid en tegelijkertijd is nieuwbouw voor woningcorporaties nog steeds een forse investeringspost, zeker nadat de verhuurdersheffing bij alle corporaties een flinke hap uit de begroting heeft genomen. Voor de verduurzaming staat het vizier gesteld op CO2-neutraal en circulair bouwen en wonen, beide doelstellingen die in het huidige tempo van verduurzaming en innovatie steeds verder uit het zicht raken. Hoe kunnen we economisch verantwoord versnellen en zo de enorme opgave tot een goed einde brengen?

De sleutel ligt in het industrialiseren van de woningbouw, zo horen we vaker. Woningen en renovatieconcepten uit de fabriek, geproduceerd volgens de principes van mass customization, tegen een scherpe prijs. Een lonkend perspectief, dat helaas anno 2020 nog nauwelijks van de grond komt. Natuurlijk, er zijn pioniers die hebben geïnvesteerd in prefab productie en robotisering. De schaal en benodigde kostenreductie zijn er echter nog nauwelijks. Initiatieven als de Renovatieversneller doen hun best om tot opschaling van de vraag te komen, maar eerdere pogingen waren niet succesvol. Waar zit dan de stok tussen de spaken, vraag ik me regelmatig af.

Van baksteen- naar geveldenken

Een deel van de obstructie zit bij de opdrachtgevers in de woningbouw. Zij komen uit een werkcultuur van het samenbrengen van gebouwen en bouwdelen uit bouwstoffen en bouwelementen. Woningen werden ontworpen vanaf een wit vel papier en opgebouwd uit stenen, vloeren, kozijnen en dakelementen. Bij renovatie is men gewend te denken in producten als isolatiemateriaal, dakpannen, kozijnen en glas. Zelfs kozijnen en glas worden nog niet als één integraal bouwdeel gezien. Voor ieder bouwdeel is er een heel scala aan keuzes ontstaan en is men gewend ook het meest optimale te kiezen. Iedere opdrachtgever heeft daarbij zijn eigen voorkeuren en stokpaardjes en iedere opgave is in zekere mate uniek. De optelsom van een woning bevat een scala van oneindig veel mogelijke configuraties aan elementen. Zelfs bij een bouwdeel als een gevel zijn duizenden verschillende configuraties mogelijk binnen het aanbod aan gevelvulling, afwerking, kozijnen, isolatie, glas en ventilatieroosters. Bestek en tekeningen brachten al deze producten bij elkaar tot één unieke configuratie, op maat voor de opdrachtgever en uniek voor de gestelde bouwopgave. Vele handjes op de bouwplaats stellen het geheel vervolgens op maat samen. Dat is anno 2020 binnen de opgave die we hebben, niet meer houdbaar. De sector doet zijn best om de dingen goed te doen, maar de vraag of we eigenlijk wel de goede dingen doen, wordt niet belicht. We moeten immers opschieten!

Op basis van deze werkwijze gaat industrialisatie nooit werken. Wanneer we blijven kiezen of voorschrijven op basis van bouwstoffen en bouwproducten, kunnen leveranciers nooit fatsoenlijk aan de vraag voldoen. De variatie die in de geautomatiseerde productie moet worden afgedekt, is immers veel te groot. In die zin zijn opdrachtgevers gewend geraakt aan de luxe van oneindige keuzevrijheid, maar heeft dat geleid tot torenhoge bouwkosten en onnodig veel engineering, wat gezien de opgave in de woningbouw en het toenemende tekort aan vakmensen niet langer houdbaar is. Om industrialisatie een kans te geven, is een omslag nodig in de opdrachtgeverscultuur: in plaats van oneindige keuzevrijheid op basis van bouwproducten, is het van belang om naar een hoger abstractieniveau te schakelen en op dat niveau de juiste keuzes voor de opgave te maken. Geen keuze op basis van een aanbod van losse bouwproducten zoals stenen, vloerelementen en kozijnen, maar kiezen op basis van elementen, zoals gevelsystemen, daksystemen en woninginstallaties. Een woning is daarmee niet langer een samenspel van duizenden verschillende bouwstoffen en bouwproducten, maar een veel overzichtelijker samenstelling van enkele tientallen bouwdelen. Of nog efficiënter: een gestandaardiseerd totaalconcept met daarbinnen voldoende keuzevrijheid om aan iedere bouwopgave te voldoen. Wanneer de opdrachtgever of architect deze bouwdelen kunnen configureren of zelfs via parametrisch ontwerpen de meest optimale samenstelling kan worden gevonden uit het totale aanbod, worden er stappen gemaakt die bijdragen aan het mogelijk maken van industrialisatie van de woningbouw.

Standaardiseren en configureren

Aan de kant van de bouwers en leveranciers ligt er ook een opgave. Hoe wordt de opdrachtgever maximaal in staat gesteld om juist op bouwdeelniveau te gaan ontwerpen en inkopen of zelfs de stap te maken voor een totaalconcept te kiezen? Wat is nodig om tot de benodigde prijsreductie te komen voor (sociale) nieuwbouwwoningen en (nul op de meter) renovaties?

Wanneer je als opdrachtgever op een hoger abstractieniveau wilt kunnen kiezen, helpt het niet wanneer binnen een conceptueel aanbod iedere afwijking direct leidt tot meerkosten en de elementenbegroting nog altijd de basis vormt voor de prijsvorming en onderhandeling. Verleid worden met een vanafprijs waar vervolgens nog allerlei meerkosten bij komen om tot een prijs voor een specifieke bouwopgave te komen, helpt evenmin. Net als de opdrachtgevers, zullen dus ook de aanbieders een abstractieniveau omhoog moeten schakelen en op basis van gedurfd ondernemerschap moeten gaan ontwikkelen op een marktsegment in plaats van een bouwopgave. Dat het nodig is om die ontwikkeling vóór de vraag uit te doen, is evident. Opdrachtgevers weten nog onvoldoende wat ze kunnen vragen en missen een sterk aanbod voor een passende prijs. En wanneer je zo duur uit bent, wil je toch ook wat te kiezen hebben? Zonder aanbod geen vraag en daar gaat een initiatief als de Renovatieversneller geen (of onvoldoende) verandering in brengen.

Saaie boel? Integendeel!

Stel dat het lukt om de slag naar industrialisatie te maken, krijgen we dan te maken met gestandaardiseerde woningen en renovatiepakketten die allemaal op elkaar lijken? Ik ben er stellig van overtuigd van niet. Wanneer het echt lukt om door ontwikkeling van vraag en aanbod te komen tot configureerbare woningen die industrieel geproduceerd kunnen worden en spectaculair goedkoper zijn, ontstaat er juist ruimte voor accenten en maatwerk in architectuur. Wanneer de basis goed en betaalbaar genoeg is, kan er meer geld en energie gestoken worden in variatie tussen woningblokken, unieke details en bijzondere steenstripverbanden. Het vak van architect in de woningbouw wordt daarmee weer leuker omdat goede ideeën niet langer gepaard gaan met kostendiscussies en sneuvelen in bezuinigingsronden. Zo ontstaat er een win-win situatie voor opdrachtgevers, de bouwkolom en de gebruiker. Om daar te komen, staat er echter nog een flinke hobbel in de weg. Vraaginnovatie en investeren in configurators, parametrische modellen en bovenal fabrieken. Wanneer het lukt om voor de helft van het huidige prijsniveau kwalitatief aansprekende circulaire nieuwbouwwoning of Nul op de Meter concept te ontwikkelen, staan de corporaties in de rij en volgen de particuliere woningeigenaren er achteraan. Wie nemen het initiatief om de hobbels uit de weg te ruimen om het onmogelijke mogelijk te maken?


Over de auteur: Sean Vos

"De bouwsector kan een enorme innovatieslag maken door projecten seriematiger aan te pakken en projectoverstijgend samen te werken..." Mijn visie: met samenwerking en opschaling kom je verder. Door projectoverstijgend samen te werken, kunnen de faalkosten in de bouwsector flink omlaag. Bovendien opent dit mogelijkheden voor innovatie en cocreatie, omdat ontwikkelkosten over meerdere projecten én meerdere samenwerkingspartners kunnen worden verdeeld. De huidige bouwtraditie lijkt hier echter niet op ingericht. Het is daarom tijd voor verandering. Ik weiger te geloven dat de bouwsector tradioneel is en zal blijven. Liever ga ik de uitdaging aan. Wie nooit iets probeert, zal immers nooit iets veranderen... Met deze visie ben ik drie jaar geleden begonnen met SlimRenoveren, een advies- en productontwikkelingsbureau voor het vakgebied renovatie. Samen met mijn collega Doris de Bruijn ontwikkel ik concepten en producten voor het seriematig verbeteren van de bestaande (woning)voorraad en help ik opdrachtgevers bij de implementatie daarvan. Een mooie uitdaging in een markt die zich op dit moment razendsnel ontwikkelt!

Geef een reactie

Uw privacy en het gebruik van cookies

Deze website gebruikt cookies om de inhoud en de marketing van onze website te personaliseren, extra functies te bieden en websiteverkeer te analyseren.

Per categorie; functioneel of marketing, wordt duidelijk aangegeven waar de cookies voor dienen. U kunt zelf bepalen welke cookies aan of uit mogen staan.

Wanneer u direct op ‘Accepteren’ klikt dan gaat u akkoord met de toepassing van alle cookies binnen deze website.

Meer informatie over de verwerking van persoonsgegevens en gebruik van cookies kunt u vinden in onze privacyverklaring.

x

  • Functioneel
  • Marketing

Deze website gebruikt cookies die voor de functionaliteit van de website noodzakelijk zijn. Denk aan basisfuncties, instellingen, pagina-navigatie en o.a. toegang tot beveiligde delen van de website. Zonder deze cookies kan de website niet naar behoren werken. Deze cookies zijn verplicht om te accepteren. Gegevens die via Google Analytics worden verwerkt zijn allemaal anoniem en bevatten geen persoonsgegevens.

 

Naam Aanbieder Doel Vervaldatum Type
_ga Google Analytics Ten behoeven analyse websiteverkeer 2 Jaar HTTP
_gat Google Analytics Beperkt het aantal geregistreerde gegevens voor Google 1 Minuut HTTP
_gid Google Analytics Ten behoeven analyse websiteverkeer 1 Dag HTTP
ysdb-cookiealert bouwkennisblog.nl Bijhouden geaccepteerde cookies 1 Jaar HTTP
ysdb-cookiealert-hash bouwkennisblog.nl Bijhouden of de cookies aangepast zijn 1 Jaar HTTP

Deze website gebruikt cookies die worden gebruikt om een optimale beleving te bieden aan bezoekers. Via deze cookies kunnen we continu onze diensten versterken en verbeteren. We houden bijvoorbeeld in de gaten wat de meest favoriete pagina’s zijn. Wij maken op basis van onze cookies GEEN gebruik van advertenties. Alle gegevens zijn anoniem en niet traceerbaar naar de bezoeker.

 

Naam Aanbieder Doel Vervaldatum Type
Hotjar, _hjUserId _hjIncludedInSample Hotjar Om inzicht te krijgen in waar gekeken en geklikt wordt op onze website wordt gebruik gemaakt van Hotjar cookies. Met behulp van de gegevens die door deze cookies worden verzameld kunnen we analyseren wat er op de website gedaan wordt om de website te kunnen verbeteren. 1 Jaar HTTP