Van isoleren en installeren naar integreren

IMG_6634

De overheid maakt beleid. De bouwsector maakt woningen. In het beleid van het kabinet is de verduurzaming van de energievoorziening een van de belangrijkste opgaven voor de komende jaren. De huidige energieprestatiecoëfficiënt (EPC 0,4 vanaf 1 januari 2015) wijzigt stapsgewijs naar 0,0 in 2020. Vanaf eind 2020 moeten alle nieuwe gebouwen in Nederland bijna energieneutrale gebouwen (BENG) zijn. Ook de bestaande woonvoorraad is onderwerp van het regeringsbeleid. Het beleidsprogramma ‘Schoon en zuinig’ voorziet in 3 miljoen woningen/utiliteitsgebouwen met 30% minder energievraag. Het project Schoon en Zuinig heeft tot doel een trendbreuk te realiseren in de manier waarop de maatschappij energie gebruikt en produceert.

Al deze beleidsdoelstellingen kunnen alleen worden behaald, als de bouwsector werk maakt van energiezuinige nieuwbouw en emissiebeperkende verbouw van woningen. Dat vraagt een behoorlijke inspanning voor alle betrokkenen bij het bouwproces, zowel bij het ontwerpen, bouwen, installeren, inregelen en gebruiken van woningen. In elke fase worden beslissingen genomen en stappen gezet, die invloed hebben op de energieprestatie. Toch is er nog steeds weinig samenhang tussen de activiteiten in de op één volgende fasen. Dat kan en moet anders. In dit blog wordt verkend waarom en hoe de betrokken bouwpartijen en bewoners zich meer als bouwpartners kunnen gedragen. Vervolgens worden enkele voorwaarden voor succesvolle integratie benoemd en wordt de vroegtijdige inschakeling van alle relevante disciplines bepleit.

Optelsom van oplossingen

Het traditionele bouwproces is een aaneenschakeling van deelbewerkingen, waartussen vaak weinig samenhang bestaat. De architect houdt zich bezig met het ontwerp. Het ingenieursbureau rekent dit door. Het bouwbedrijf geeft uitvoering aan de bouwwerkzaamheden. De installateur brengt kabels en leidingen aan. De leverancier zorgt dat de gevraagde materialen op tijd aanwezig zijn. De bewoner treft voor een belangrijk deel zaken aan, waarnaar hij niet gevraagd heeft en waarmee hij niet vertrouwd is. Dat geldt zeker, als de opdrachtgever en de bewoner niet dezelfde persoon zijn, waardoor een split incentive ontstaat. Een projectontwikkelaar richt zich op rendement, een bewoner op wooncomfort.

Tussen alle genoemde deelwerkzaamheden bevindt zich steeds een vorm van marktwerking. Bouwers, installateurs en leveranciers kennen elk een eigen markt, die feitelijk een deelmarkt is. Het gaat daarbij steeds meer om een zoektocht naar de laagste prijs, die niet per definitie de beste oplossing oplevert.

Ontwerpen. Construeren. Bouwen. Installeren. Inregelen. Bewonen. Het zijn opeenvolgende handelingen, waarbij uiteenlopende beroepsgroepen betrokken zijn. Ieder levert goed werk. Zoals het hoort. Zo is het altijd gegaan. Toch volstaat deze geschakelde aanpak niet meer. Om aan de nieuwe energiedoelstellingen van de overheid te kunnen voldoen, is effectief samenspel tussen de opeenvolgende fasen in het bouwproces nodig. Dat ligt niet voor de hand in een cultuur, waarin ‘de laagste prijs’ als criterium geldt. Dan heb je een verbintenis voor de duur van een bouwproject en vaak niet langer dan dat. Van bouwende partijen wordt dan een aanneemhouding verwacht en wordt een opstelling als aanbieder niet op prijs gesteld.

Om te komen tot de gewenste en nodige integratie is vooral een verandering in houding vereist. Het bouwproces bestaat dan niet meer uit een optelsom van deeloplossingen, maar vormt de totaalsom van bij elkaar passende onderdelen en fasen. Ambitieuze marktpartijen met gelijkgezinde ambities zullen op basis van gelijkwaardigheid samenwerken aan nieuwe woningconcepten. Als we dat zien, gaan we anders denken en bouwen.

Ontwerpproces

In de ontwerpfase wordt vastgelegd wat in de bouwfase gebeurt. Zo’n 80% van de totale bouwkosten wordt in de ontwerpfase bepaald. Het installatiecomponent van een woning maakt daarvan een substantieel deel uit en is bepalend voor de mate waarin energienormen worden behaald. Het is een logische ontwikkeling dat de installatietechnische expertise er eerder in de ontwerpfase bij wordt gehaald. De installateur is dan geen leverancier meer van een onderdeel, maar een deskundig partner van de architect. Dan is het mogelijk om bijvoorbeeld de energievoorziening op wijkniveau op te lossen in plaats van te kijken naar de installatietechniek per woning. Daarmee valt nog veel energiewinst te behalen.

Om deze perspectieven te benutten, is vroegtijdige betrokkenheid van alle relevante marktpartijen bij het ontwerp van belang. Een eigentijds bouwproces begint met de formulering van een ideaal, dat vanaf het beginstadium gedeeld wordt met gelijkgerichte partijen. Als toekomstige oplossingen niet meer op gebouwniveau liggen, maar op wijkniveau, zullen bouwpartners elkaar vinden op een met elkaar gedeelde gebiedsgerelateerde visie. Dat vraagt een enorme omslag in denken en doen voor alle bouwpartijen, waarvan de impact op de dagelijkse bedrijfsvoering niet snel overschat kan worden.

Eindgebruiker

Bouwen is allang niet meer het stapelen van stenen. Bouwen is in de eerste plaats een intensief proces van opeenvolgende handelingen, gericht op het realiseren en in stand houden van hoogwaardige gebouwen. Om te voldoen aan nieuwe energie-eisen, is integratie nodig. Van echte integratie is sprake, als het oorspronkelijke ontwerpdomein is vergroot. Het gaat dan niet meer om vormgericht, maar om functiegericht ontwerpen. Het gaat dan niet meer om de stichtingskosten, maar om de life cycle costs of cost of ownership. Het gaat dan niet meer om een monodisciplinaire, maar om een multi-disciplinaire aanpak. Dat vraagt van alle betrokken marktpartijen een strategische keuze en een consequente uitvoering daarvan op tactisch en uitvoerend niveau. Het levert een gebouw met meerwaarde op, dat voldoet aan moderne energienormen en aan eigentijdse bewonerswensen. Duurzame bouw is pas effectief als dat gepaard gaat met duurzaam bewonersgedrag. Eindgebruikersoriëntatie vormt de basis voor optimale integratie.

Integratie bouwproces: meer dan bouwen

Om tot succesvolle integratie van alle werkzaamheden binnen het bouwproces te komen, zijn de volgende stappen onmisbaar:

  1. Opdrachtgevers vragen de beste oplossing, niet de laagste prijs;
  2. Vroegtijdige vraagspecificatie is professioneel en niet provisorisch;
  3. In de ontwerpfase zijn bouwpartners betrokken op basis van gelijkwaardigheid, niet als onderaannemers;
  4. Vanaf het begin richten partijen zich op levensduurkosten en niet op stichtingskosten;
  5. Bouwpartners werken samen op strategisch niveau, niet alleen op operationeel vlak.

© Centrum voor Innovatie van de Bouwkolom, Zeist

 

logo Vitaal Bouwen

Vitaal Bouwen® verbindt installatietechniek aan bewonersgedrag

Iedere architect, bouwer en installateur zoekt naar verdere verbetering van de energieprestaties van woningen. Zowel in de bestaande woningvoorraad als bij nieuwbouw is het de uitdaging om de woonlasten te verlagen door vermindering van de energiekosten tijdens de gebruiksfase. Dat vraagt een bewuste en doordachte benadering met betrokkenheid van de bewoners. Het Energieconcept Vitaal Bouwen® maakt het mogelijk om opdrachtgevers van woningbouw, toekomstige bewoners en huidige bewoners optimaal te betrekken bij de invulling van de installatietechniek in de woningbouw. Het Energieconcept Vitaal Bouwen® is een initiatief van het Centrum voor Innovatie van de Bouwkolom (CIB) en wordt gedragen door een aantal proactieve marktpartijen, die zich inzetten voor verdere optimalisering van de energiepresentatie van de gebouwde omgeving.

 


Over de auteur: Piet M. Oskam

Piet M. Oskam, oprichter/directeur Centrum voor Innovatie van de Bouwkolom (CIB) in Zeist. Boegbeeld van vernieuwing in de bouwsector. Sterke visie op de voordelen en gevolgen van procesintegratie voor marktpartijen in de gehele bouwkolom. Kiest positie en laat de gevestigde orde op de grondvesten trillen. Loopt niet weg voor weerstanden en bezwaren. Typische ondernemer met een eigenzinnige kijk op vernieuwing. Loopt voor de muziek uit, maar weet dat anderen achter deze muziek aankomen. Initiator van baanbrekende bouwconcepten, waarvan vele marktpartijen uit alle schakels van de bouwkolom de vruchten plukken. Piet M. Oskam is een gedreven en bevlogen spreker over innovatieve thema’s en staat garant voor een boeiende interactie met de toehoorders en deelnemers aan bijeenkomsten. Treedt op verzoek op bij bouworganisaties en vastgoedsociëteiten met spraakmakende presentaties. In talrijke tijdschriftpublicaties heeft hij vele facetten van het bouwproces belicht. Oskam is vaste columnist van het dagblad Cobouw. Ook in boeken heeft Oskam blijk gegeven van zijn inzicht in innovatieve bouwprocessen. In 2009 verscheen van hem bij de Regieraad Bouw ‘Bouwen is het creëren van kansen’ en in 2011 publiceerde Sdu Academic Service van hem ‘Bouwen met vertrouwen’. Vanaf de start levert hij inhoudsvolle bijdragen aan BouwKennisBlog.

Geef een reactie