Stikstof en de bouw (1/4): hoe een politieke bouwfout kon leiden tot een confrontatie tussen bouwnijverheid en milieu

Al bij de opzet, in 2011 en 2012, van de wetgeving die stikstof-uitstotende-activiteiten onder bepaalde voorwaarden moest toelaten, werd de regering door adviseurs (de Commissie voor de milieueffectrapportage) gewezen op de tekortkomingen van het Programma aanpak stikstof (PAS). Desondanks zette de regering deze wetgeving door. De commissie liet zien dat het PAS in strijd was met de Europese Habitatrichtlijn; de compensatie van schade aan de natuurgebieden werd vooraf onvoldoende gedekt. Toenmalig staatssecretaris Henk Bleeker (CDA) reageerde door te stellen dat er wel degelijk voldoende zekerheid was dat de herstelmaatregelen voor de natuur, op basis van de wetgeving en bijbehorende rekentool, zouden volstaan[1]. Duizenden vergunningen werden verleend in de nabijheid van één van de 160 Natuura-2000-gebieden. Naar nu blijkt vaak onterecht, ofwel met negatieve invloed op gebieden die we wilden en moesten beschermen en een onvoldoende of onzekere mate van compensatie voor (die) natuurgebieden.

Bouw vs. Milieu?

Op 29 mei 2019 oordeelt de Raad van State dat het PAS een onrechtmatige basis is voor het afgeven van vergunningen voor (bouw)activiteiten (waar stikstof bij vrijkomen kan). Vanaf dan ontpopt het PAS zich met terugwerkende kracht als een ware luis in de pels van, onder andere, de bouw. Wanneer het sindsdien over de negatieve (economische) gevolgen voor mogelijk stikstof uitstotende activiteiten gaat, wijst de beschuldigende vinger al snel in de richting van de (milieu)organisaties die de gang naar de rechter hebben gewaagd. Ook vanuit de bouw wordt de ‘doorgeslagen milieulobby’ nog weleens als dader neergezet. Om de absurditeit van de situatie kracht bij te zetten wordt daarbij met regelmaat gewezen op de verwaarloosbare uitstoot van (woning)bouwactiviteiten. In een ‘brandbrief’ van de Federatie van Aannemers (gedateerd 30 september 2019) aan de ministers van het huidige kabinet is zelfs een lijst opgenomen waarin allerhande groene projecten staan die ‘onterecht’ stil zijn komen te liggen. Al met al krijg je het idee dat veel partijen zich aangevallen of bestolen voelen, alsof de gang naar de rechter bedoeld was om (hun) projecten stil te leggen. (Don’t shoot the messenger)

Wat doet de politiek nu?

Ook in het maatschappelijke gesprek wordt de kwestie met regelmaat geframed als een confrontatie tussen werk/economie en natuur/milieu(-activisten). De simpele politieke fout die aan de situatie ten grondslag ligt blijft doorgaans buiten beschouwing. Ondertussen moeten de politieke bestuurders wel reageren en ingrijpen. In de paniek die tussen mei en november van dit jaar ontstond wordt op noodmaatregelen aangedrongen. Belangenorganisaties doen hun uiterste best om hun achterban, de bouw in dit geval, niet voor de gevolgen van de politieke fout op te laten draaien. Dreigende faillissementen en werkloze bouwvakkers vliegen door de media. Door deze opstelling, waar óf de bouw óf het milieu moet verliezen, ontstaat er werkelijk een strijd tussen deze posities. De lobbydruk van de bouw heeft ertoe geleid dat de rekentool die als basis voor vergunningverlening dient is aangepast. Sinds 4 oktober 2019 is het weer mogelijk vergunningen aan te vragen, toch loopt dit nog niet overal even soepel. Mede onder invloed van het protest van boeren tegen het (aangepaste) stikstofbeleid is in een aantal regio’s de brede oplossing voor de bouw opgeschort.

Eerste stoot is opgevangen

In juni lag er in de woningbouw gemiddeld nog een werkvoorraad van meer dan 12 maanden (BKJNL, 2019) op de plank. Er was dus nog wat lucht die zonder grote problemen kon ontsnappen. De stilliggende projecten drukken vooral zwaar op de acute financiële positie van bedrijven. Over het geheel gezien blijft de vraag naar nieuwbouw en renovatie van woningen/gebouwen groot. Bovendien is het ‘gewoon’ mogelijk bouwvergunningen aan te vragen voor projecten waarbij geen stikstof vrijkomt. In het derde kwartaal van 2019 verwacht de bouwnijverheid geen daling van de orderontvangst, al zijn de orders de afgelopen maanden minder groot geworden (CBS, 2019).

Gevolgen voor de bouw

In aankomende blogs zullen we de gevolgen verder uitdiepen en de actualiteiten bijhouden en in perspectief plaatsen. We zullen ingaan op de cijfermatige claims die vanuit verschillende hoeken gedaan zijn, maar ook de veranderende rol en positie van de bouw in dit kader zijn interessant. Waar mogelijk zal eveneens de rol van gemeenten – in het stopzetten van te veel projecten – besproken worden. Uiteraard zullen we ook de ontwikkelingen op het gebied van PFAS in deze blogserie meenemen.

[1] “Den Haag weet al jaren dat stikstofbeleid niet voldoet” – Trouw, 25 – 09 – 2019

De gebruikte rekenmethode in het kader van de Wet natuurbescherming heet AERIUS. Deze betreft voornamelijk de stikstofdepositie die hoort bij een gewenste/geplande activiteit. Wanneer uit de berekening blijkt dat er sprake is van een verhoging van de uitstoot van stikstof door deze activiteit, zal er actie ondernomen moeten worden om een vergunning te kunnen krijgen. Dat kan zijn door interne saldering (verandering plannen), een toets waaruit blijkt dat significante effecten uitgesloten zijn, of eventueel een specifieke beoordeling van de plannen waarin de gevolgen voor een Natura-2000-gebied worden onderzocht. Als laatste middel wordt, in het geval van belangrijke activiteiten, via een ADC-toets de mogelijkheid geboden om de berekende schade te compenseren. Eerder kon middels PAS deze (toekomstige) compensatie worden afgehandeld. Dat is nu niet meer/nog niet mogelijk. Het een en ander is overzichtelijk terug te vinden in deze handleiding.

 


Over de auteur: Marc van Wijk

Marc van Wijk is (stads)socioloog en als marktanalist werkzaam bij BouwKennis. Daar levert hij een bijdrage aan de interpretatie van structurele en trendmatige ontwikkelingen op de vastgoedmarkt. Vanuit marketingervaring vertaalt hij inzichten zodanig dat deze houvast geven bij dagelijkse bezigheden of om strategische beslissingen op te baseren. “Als marktanalist onderzoek je hoe een ‘afgebakend’ gebied tot stand komt en zich ontwikkelt. Een markt is het product van gedragingen (keuzes/handelingen), had anders kunnen zijn en kan dus ook veranderen. Ik zie het als mijn rol om de bouwstenen en structuren die samen de vastgoedmarkt produceren in kaart te brengen, opdat deze weloverwogen en constructief gebruikt worden.”

Geef een reactie

Uw privacy en het gebruik van cookies

Deze website gebruikt cookies om de inhoud en de marketing van onze website te personaliseren, extra functies te bieden en websiteverkeer te analyseren.

Per categorie; functioneel of marketing, wordt duidelijk aangegeven waar de cookies voor dienen. U kunt zelf bepalen welke cookies aan of uit mogen staan.

Wanneer u direct op ‘Accepteren’ klikt dan gaat u akkoord met de toepassing van alle cookies binnen deze website.

Meer informatie over de verwerking van persoonsgegevens en gebruik van cookies kunt u vinden in onze privacyverklaring.

x

  • Functioneel
  • Marketing

Deze website gebruikt cookies die voor de functionaliteit van de website noodzakelijk zijn. Denk aan basisfuncties, instellingen, pagina-navigatie en o.a. toegang tot beveiligde delen van de website. Zonder deze cookies kan de website niet naar behoren werken. Deze cookies zijn verplicht om te accepteren. Gegevens die via Google Analytics worden verwerkt zijn allemaal anoniem en bevatten geen persoonsgegevens.

 

Naam Aanbieder Doel Vervaldatum Type
_ga Google Analytics Ten behoeven analyse websiteverkeer 2 Jaar HTTP
_gat Google Analytics Beperkt het aantal geregistreerde gegevens voor Google 1 Minuut HTTP
_gid Google Analytics Ten behoeven analyse websiteverkeer 1 Dag HTTP
ysdb-cookiealert bouwkennisblog.nl Bijhouden geaccepteerde cookies 1 Jaar HTTP
ysdb-cookiealert-hash bouwkennisblog.nl Bijhouden of de cookies aangepast zijn 1 Jaar HTTP

Deze website gebruikt cookies die worden gebruikt om een optimale beleving te bieden aan bezoekers. Via deze cookies kunnen we continu onze diensten versterken en verbeteren. We houden bijvoorbeeld in de gaten wat de meest favoriete pagina’s zijn. Wij maken op basis van onze cookies GEEN gebruik van advertenties. Alle gegevens zijn anoniem en niet traceerbaar naar de bezoeker.

 

Naam Aanbieder Doel Vervaldatum Type
Hotjar, _hjUserId _hjIncludedInSample Hotjar Om inzicht te krijgen in waar gekeken en geklikt wordt op onze website wordt gebruik gemaakt van Hotjar cookies. Met behulp van de gegevens die door deze cookies worden verzameld kunnen we analyseren wat er op de website gedaan wordt om de website te kunnen verbeteren. 1 Jaar HTTP