Op weg naar een aardgasvrije gebouwde omgeving: hoe varen we de juiste koers?

In het Nederlandse Klimaatakkoord is afgesproken dat de gebouwde omgeving aardgasvrij wordt. Er is veel werk te verzetten om zeven miljoen woningen en een miljoen gebouwen vóór 2050 van het aardgas af te halen en van een duurzame warmtelevering te voorzien. Simon Rozendaal (wetenschapsjournalist van Elsevier Weekblad), Susanne van Suylekom (projectmanager bij Vattenfall Heat) en Jacqueline Cramer (hoogleraar duurzaam innoveren aan de Universiteit Utrecht) delen hun visie op de koers van nu en straks.

Simon Rozendaal, Susanne van Suylekom en Jacqueline Cramer houden zich op verschillende manieren bezig met de energietransitie. Simon Rozendaal is van oorsprong chemicus en schreef recent het boek Warme aarde, koel hoofd. Hij is sinds 1986 wetenschapsredacteur van Elsevier Weekblad. Susanne van Suylekom werkte als programmamanager bij klimaatbureau HIER, en is sinds vorig jaar bij Vattenfall Heat aan de slag met participatieprocessen in wijken die van het aardgas afgaan. Jacqueline Cramer is al ruim veertig jaar actief op het terrein van duurzaamheid. Ze was van 2007 tot 2010 minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en is sinds 2010 hoogleraar duurzaam innoveren aan de Universiteit Utrecht.

Wat kunnen we van Rozendaal, Van Suylekom en Cramer leren over de opgaven waar de energie- en warmtetransitie ons voor stelt? Waar liggen de prioriteiten, uitdagingen en oplossingsrichtingen, bijvoorbeeld als het gaat om bewonerscommunicatie en burgerparticipatie?

Meters maken

Cramer benadrukt allereerst de noodzaak van een grote inzet op het realiseren van de klimaatdoelstellingen. ‘We moeten zelfs nog veel meer doen dan nu is afgesproken – en daarom moeten we alle zeilen bijzetten. We zullen alle mogelijke oplossingen moeten toepassen, waarvan sommigen niet helemaal duurzaam te noemen zijn. Neem het zo optimaal mogelijk inzetten van restwarmte afkomstig uit de industrie en afvalverbranding. Deze warmte is nog gebaseerd op het gebruik van fossiele energiebronnen. Maar met restwarmte kunnen we nu wel meters maken terwijl we ondertussen werken aan honderd procent duurzame oplossingen op termijn.’

Het valt Van Suylekom op dat de ontwikkelingen van de laatste jaren niet altijd met elkaar te rijmen zijn. ‘De afgelopen jaren hebben enorm veel bedrijven, professionals en bewoners de handschoen opgepakt. De wereld om de consument heen vergroent steeds meer, maar gaat het hard genoeg? De werkelijkheid is ook dat we in Nederland al achterlopen op de doelen die we zelf hebben vastgesteld. Toch denk ik dat we een heel eind kunnen komen, zeker als bedrijven vol inzetten op de eigen duurzaamheidsambities. Voor Vattenfall is dat: fossielvrij in één generatie.’ Daarvoor heeft het energiebedrijf een CO2-roadmap opgesteld, waarmee wordt gewerkt aan klimaatneutraliteit voor de eigen bedrijfsactiviteiten, voor leveranciers en voor klanten.

Centraal en decentraal

Hoe zal de toekomstige warmtevoorziening in Nederland eruit zien? Van Suylekom verwacht een lappendeken van technieken. ‘In een deel van de woningen zullen all electric oplossingen, bijvoorbeeld met een warmtepomp, worden toegepast. Met name in steden waar nu al een warmtenet ligt, zullen steeds meer woningen hierop worden aangesloten. En er is nog een derde optie, namelijk het gasnet intact laten, zodat hier tegen 2050 groen gas of waterstof door vervoerd kan worden.’ Rozendaal vult aan: ‘Ik heb goede hoop dat we over tien tot twintig jaar gebruik kunnen maken van groen gas of groene waterstof. Het is dan ook heel onverstandig om de gasleidingen uit de grond te halen.’

Volgens Cramer is een belangrijk uitgangspunt om nauwkeurig te kijken wat voor welke wijk geschikt is. ‘Soms is dat een centrale oplossing zoals een warmtenet. Maar in veel wijken zal dat een decentrale oplossing zijn, bijvoorbeeld het lokaal opwekken van zon en wind en de opbrengst gebruiken voor warmtepompen. Het is de kunst om de beperkte voorraad aan duurzame energie – die we overigens sterk moeten laten groeien – op die plekken in te zetten waar geen andere oplossing mogelijk is. In steden en wijken waar een warmtenet heel geschikt is, moet je vooral naar die oplossing kijken. Die warmte kan ook komen uit geothermie, warmte-koude opslag, riothermie, datacenters, enzovoorts. Dus niet alleen uit de restwarmte van de industrie.’

Mensen meekrijgen

In het Klimaatakkoord gaat veel aandacht uit naar warmtenetten. Terecht, vindt Rozendaal. ‘Ik sta sympathiek tegenover stadswarmte, omdat het gebruikmaakt van restwarmte die anders toch maar verloren gaat. Het is dus een prima voorbeeld van efficiëntie. Vaak komen er ook isolatiemaatregelen bij kijken. Dat is natuurlijk een andere slimme manier om de CO2-uitstoot naar beneden te brengen.’

Van Suylekom ziet het maatschappelijke draagvlak en de draagkracht van consumenten als belangrijke aandachtspunten bij de uitbreiding van warmtenetten. ‘De algemene houding van veel bewoners is: ik begrijp dat we van het aardgas af moeten, maar moet het per se nu in mijn wijk? In Nederland willen we de mensen graag meekrijgen in zo’n transitieproces. Je ziet dan ook dat er veel wordt geïnvesteerd in participatietrajecten. Maar geen twee wijken zijn hetzelfde, en mensen hebben verschillende voorkeuren in welk communicatiemiddel ze prettig vinden om mee te werken. Hoe verder je komt in een proces, hoe belangrijker persoonlijk contact wordt. De wijken die nu het verst zijn, zijn wijken waar de gemeente persoonlijk langs de deuren is gegaan.’

Cramer noemt de communicatie richting burgers “nog erg zwak”. ‘Veel mensen vinden het moeilijk om een goed oordeel te vellen over de energietransitie in hun wijk, omdat het onderwerp te technisch en ingewikkeld is. Ik ben dan ook een groot voorstander van brede participatie en collectieven in wijken. Alleen op die manier kunnen mensen een proces doorlopen waarbij ze ervaren: zo willen we het. In plaats van dat ze het gevoel krijgen dat het van bovenaf wordt opgelegd. Dan gaan ze zich verzetten. Als je mensen niet serieus neemt, dan gaat het mis. Ze hebben vaak namelijk hele legitieme argumenten en begrijpelijke zorgen.’

Brede scope

Wat is er absoluut nodig om de duurzame ambities van Nederland te realiseren? Rozendaal pleit voor een maatschappelijk debat over kernenergie. ‘Met door kernenergie gegenereerde elektriciteit zou je groene waterstof kunnen maken, waarmee onze woningen en kantoren verwarmd kunnen worden via het huidige gasnet. Ik heb goede hoop dat we de discussie over kernenergie als onderdeel van de toekomstige energiemix nog meer gaan voeren. Ik vind dat we niet overhaast aan de slag moeten gaan door alle ballen in te zetten op slechts enkele technieken. Daar krijgen we over tien jaar misschien ontzettende spijt van.’

Ook Cramer en Van Suylekom zijn benadrukken het belang van een scala aan duurzame bronnen om de klimaatambities waar te maken. ‘We moeten kijken naar de mogelijkheden van biogas, waterstof, biomassa, geothermie en energie uit bijvoorbeeld afvalwater en oppervlaktewater’, zegt Van Suylekom. ‘Maar de opgave om onze CO2-uitstoot terug te dringen is wel dusdanig groot, dat we nú al aan de slag moeten met wat we aan bewezen duurzame bronnen voorhanden hebben. We moeten dus meters maken én tegelijkertijd met elkaar uitvogelen hoe we de energietransitie en de overstap naar duurzame warmte de komende dertig jaar verder gaan invullen.’

Nieuwe stappen

Cramer, Van Suylekom en Rozendaal zijn het over één ding eens: er is een rijke schakering aan duurzame bronnen nodig om de Nederlandse energietransitie tot een succes te maken. Daarnaast is er onder de experts veel enthousiasme voor de inzet van warmtenetten met restwarmte uit industriële processen, zoals afvalverwerking en datacenters. Daarmee kunnen we al op korte termijn duurzame warmte realiseren – om vervolgens de komende jaren steeds nieuwe stappen te zetten richting een aardgasvrije en CO2-neutrale gebouwde omgeving.


Over de auteur: Nadine Huiskes

Nadine Huiskes is communicatie-adviseur en copywriter bij Leene Communicatie, een communicatie- en PR-bureau in Gouda dat is gespecialiseerd in verhalen over complexe maatschappelijke thema’s zoals duurzaamheid, klimaat en energie.

Geef een reactie

Uw privacy en het gebruik van cookies

Deze website gebruikt cookies om de inhoud en de marketing van onze website te personaliseren, extra functies te bieden en websiteverkeer te analyseren.

Per categorie; functioneel of marketing, wordt duidelijk aangegeven waar de cookies voor dienen. U kunt zelf bepalen welke cookies aan of uit mogen staan.

Wanneer u direct op ‘Accepteren’ klikt dan gaat u akkoord met de toepassing van alle cookies binnen deze website.

Meer informatie over de verwerking van persoonsgegevens en gebruik van cookies kunt u vinden in onze privacyverklaring.

x

  • Functioneel
  • Marketing

Deze website gebruikt cookies die voor de functionaliteit van de website noodzakelijk zijn. Denk aan basisfuncties, instellingen, pagina-navigatie en o.a. toegang tot beveiligde delen van de website. Zonder deze cookies kan de website niet naar behoren werken. Deze cookies zijn verplicht om te accepteren. Gegevens die via Google Analytics worden verwerkt zijn allemaal anoniem en bevatten geen persoonsgegevens.

 

Naam Aanbieder Doel Vervaldatum Type
_ga Google Analytics Ten behoeven analyse websiteverkeer 2 Jaar HTTP
_gat Google Analytics Beperkt het aantal geregistreerde gegevens voor Google 1 Minuut HTTP
_gid Google Analytics Ten behoeven analyse websiteverkeer 1 Dag HTTP
ysdb-cookiealert bouwkennisblog.nl Bijhouden geaccepteerde cookies 1 Jaar HTTP
ysdb-cookiealert-hash bouwkennisblog.nl Bijhouden of de cookies aangepast zijn 1 Jaar HTTP

Deze website gebruikt cookies die worden gebruikt om een optimale beleving te bieden aan bezoekers. Via deze cookies kunnen we continu onze diensten versterken en verbeteren. We houden bijvoorbeeld in de gaten wat de meest favoriete pagina’s zijn. Wij maken op basis van onze cookies GEEN gebruik van advertenties. Alle gegevens zijn anoniem en niet traceerbaar naar de bezoeker.

 

Naam Aanbieder Doel Vervaldatum Type
Hotjar, _hjUserId _hjIncludedInSample Hotjar Om inzicht te krijgen in waar gekeken en geklikt wordt op onze website wordt gebruik gemaakt van Hotjar cookies. Met behulp van de gegevens die door deze cookies worden verzameld kunnen we analyseren wat er op de website gedaan wordt om de website te kunnen verbeteren. 1 Jaar HTTP