Heindijk gaat van het aardgas af: de lessons learnt uit een Rotterdamse proeftuin

Heindijk is een van de zes proeftuinen in Rotterdam die de overgang maken naar een aardgasvrije warmtevoorziening. De gemeente, woningcorporatie Woonbron en energiebedrijf Vattenfall zijn er aan de slag om een duurzaam warmtenet te realiseren. Welke lessen zijn er te trekken uit de vooruitstrevende aanpak?

In Rotterdam zijn zes wijken aangewezen als proeftuin om de overgang te maken naar een aardgasvrije warmtevoorziening. In Heindijk, gelegen in stadsdeel IJsselmonde in het zuiden van de stad, richt de opgave zich op sociale huurwoningen, particulier eigendom en enkele utiliteitsgebouwen.

Onderzoek van de gemeente Rotterdam heeft duidelijk gemaakt dat stadswarmte voor Heindijk het meest voordelige alternatief voor aardgas is. Het huidige warmtenet van Vattenfall ligt er al in de omgeving. Daardoor zijn de investeringskosten per woning een stuk lager dan bij een all electric oplossing zoals een warmtepomp. Daarvoor zouden ingrijpende aanpassingen nodig zijn aan de woningen, die veelal zijn gebouwd in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw. Met de keuze voor stadswarmte, afkomstig van de afvalverbrandingsinstallatie AVR in Rozenburg, zet de wijk bovendien een belangrijke stap richting een duurzame toekomst. In 2019 bespaarde het warmtenet in Rotterdam 74 procent CO2-uitstoot in vergelijking met een gasgestookte warmtevoorziening.

Voorbereiden op draagvlak

De voorbereidingen op de overstap naar een aardgasvrij Heindijk zijn in 2016 gestart, vertelt Lydia Hameeteman, programmamanager aardgasvrij bij de gemeente Rotterdam. ‘We hebben eerst een kwalitatief onderzoek onder de bewoners uitgevoerd. Waar zien ze tegenop en hoe willen ze over de werkzaamheden worden geïnformeerd? Toen bleek dat bewoners prijs stelden op persoonlijk contact en een stukje keuzevrijheid. Om die reden hebben we voor de ongeveer tweehonderd particuliere eigenaren in Heindijk de zogenoemde keuzekaart ontwikkeld. Daarmee kan elk huishouden kiezen voor het complete pakket, dus stadswarmte en elektrisch koken, of voor alleen stadswarmte of elektrisch koken. Ook hebben ze de vrijheid om zelf een all electric of andere aardgasvrije oplossing toe te passen.’ De bewoners kunnen nu een keuze maken, maar ook in 2027 als het tweede keuzemoment plaatsvindt.

Volgens Hameeteman heeft de keuzekaart een bijdrage geleverd aan het draagvlak voor het warmtenet. ‘Bewoners komen zelf tot de conclusie dat het complete pakket het meest praktisch en voordelig is. Niemand heeft bijvoorbeeld voor alleen elektrisch koken gekozen.’ Van de particuliere eigenaren moest 30 procent meegaan met de plannen om het warmtenet te ontwikkelen, en dat percentage is ruimschoots gehaald.

Investeren in bewoners

Ook volgens Koen van ’t Hof, adviseur duurzaamheid en technisch beleid bij woningcorporatie Woonbron, is het belangrijk om ruim de tijd te nemen voor de bewonersparticipatie. De 261 sociale huurwoningen van Woonbron in Heindijk worden in een keer collectief aangesloten op het nieuwe warmtenet. Omdat de corporatie streeft naar een duurzame woningvoorraad en de cv-ketels in Heindijk aan vervanging toe waren, wilde Woonbron graag de overstap naar stadswarmte en elektrisch koken maken. ‘De bewoners meenemen in het proces en hun vertrouwen winnen; daar kan je eigenlijk niet genoeg tijd in investeren. Onderschat dit niet en besef dat je met het eerlijke verhaal en transparantie het verst komt.’

De transitie van aardgas naar een duurzamer alternatief is een ingrijpend traject, benadrukt Van ’t Hof. ‘Vanwege de technische complexiteit van de overstap besloot de Concernparticipatieraad Woonbron (CPRW) – het hoogste orgaan van de bewonersvertegenwoordiging – de landelijke Woonbond te benaderen om een expertblik op de zaken te geven en de belangen van de huurders te behartigen.’ De gesprekken met de CPRW en de Woonbond werden open en transparant gevoerd. Het resultaat hiervan waren afspraken om de woningen aan te sluiten op het warmtenet.

Grootschalige gebiedsaanpak

Vanwege de duurzame ambities en de positieve ervaringen in Heindijk heeft Woonbron inmiddels een overeenkomst met Vattenfall gesloten om in totaal tweeduizend woningen in stadsdeel IJsselmonde, waarvan Heindijk onderdeel is, aan het warmtenet te koppelen. ‘Wij zien stadswarmte als het meest kansrijke alternatief voor aardgas, zeker in een dichtbebouwd stadsdeel als IJsselmonde’, licht Van ’t Hof toe.

Als manager sales bij Vattenfall Heat is Michiel Houwing nauw betrokken bij de samenwerking met Woonbron en de gemeente Rotterdam. ‘Een belangrijk thema voor de samenwerkingspartners is de verdeling van de kosten’, vertelt hij. ‘Hierover wordt veel gesproken en de oplossingsrichting in Heindijk bestaat uit het grootschalig aanpakken van het gebied tot aan 2024.’

De gemeente zet al sterk in op een wijkgerichte aanpak. ‘Wij vinden het belangrijk dat de Rotterdammers zo min mogelijk last hebben van de aanleg van het warmtenet’, vertelt Hameeteman. ‘Daarom combineren we de werkzaamheden aan de warmteleidingen zo veel mogelijk met ander werk in de ondergrond, zoals de vernieuwing van de riolering. Dan hoeft de straat maar een keer open. De gebiedsaanpak stemmen we bovendien goed af met de renovatieplannen van de woningcorporaties. We willen graag samen optrekken en proberen ook flexibel te zijn door werkzaamheden waar mogelijk naar voren te halen of juist iets op te schorten.’

Particulieren aansluiten

Het proces van aansluiten verloopt bij particuliere eigenaren anders dan bij corporatiewoningen. Zeker als er sprake is van Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) en de woningen individueel in plaats van collectief worden aangesloten, zoals in Heindijk het geval is. De VvE moet een besluit nemen over de leidingen die door gemeenschappelijke ruimtes lopen, en ieder VvE-lid moet een eigen keuze maken over het wel of niet aansluiten op het warmtenet.

Voor Vattenfall zijn de particuliere aansluitingen in Heindijk een primeur, vertelt Houwing. ‘VvE’s die we in andere projecten hebben aangesloten op het warmtenet, kregen altijd een collectieve aansluiting, wat inhoudt dat er in de kelder een grote afleverset wordt geplaatst en de VvE zelf voor de inpandige aansluitingen verantwoordelijk is. De overeenkomst wordt dan met de VvE afgesloten, en niet met de afzonderlijke huiseigenaren. In Heindijk is juist sprake van individuele aansluitingen.’

Meters maken met standaardisering

Om snel meters te kunnen maken in de bestaande bouw, is het volgens Houwing noodzakelijk om meer te standaardiseren. In proeftuinen zoals Heindijk kunnen daarvoor ervaringen en inzichten worden opgedaan. ‘Het particuliere eigendom in Heindijk valt in grofweg vijf typen woningen onder te verdelen. Bij elk type passen we een andere manier van aansluiten toe, soms gewoon via de voortuin, maar ook via de gevel of zelfs over het dak heen. Ook in het binnenleidingwerk passen we maatwerk toe. Maar onderaan de streep is al dat maatwerk onwenselijk, omdat het onzekerheid in de uitvoering en vaak ook hoge kosten met zich meebrengt’, concludeert Houwing.

Ook Hameeteman erkent dat er een goede balans moet komen tussen enerzijds maatwerk en persoonlijke aandacht en anderzijds standaardoplossingen die nodig zijn om efficiënt te werken. In Rotterdam zijn momenteel zo’n 263.000 aardgasaansluitingen, waarvoor in 2050 een alternatief moet zijn gevonden. ‘In Heindijk hebben bewoners hele nuttige inzichten aangedragen voor het inpandig aansluiten van de woning. Als de aardgasvrije plannen worden opgeschaald, is het natuurlijk niet haalbaar om bij elke woning navraag te doen. Aan de andere kant is participatie een belangrijke pijler voor de gemeente. Je zou het in dit geval bijvoorbeeld kunnen oplossen door bewoners tijdens een informatiebijeenkomst per woningtype met elkaar in gesprek te laten gaan.’

Openheid als basis

Een goede samenwerking aan een aardgasvrije wijk draait om openheid, zo zeggen Woonbron, de gemeente en Vattenfall. ‘We willen een eerlijk verhaal richting de eigenaren vertellen’, aldus Hameeteman. ‘Daarom zijn we het gesprek met Vattenfall aangegaan en hebben we inzicht gekregen in de opbouw en onderbouwing van bepaalde berekeningen. Hoe ga je bijvoorbeeld uit van een bepaalde warmtevraag? Dit is belangrijk om het kostenplaatje zo redelijk mogelijk te houden en onderling vertrouwen te kweken.’ Van ‘t Hof vult aan: ‘Dankzij openheid kun je elkaar leren kennen. Mijn advies aan andere wijkinitiatieven is daarom om de zaken die wringen, zo snel mogelijk bespreekbaar te maken. Anders loopt het project vast.’


Over de auteur: Nadine Huiskes

Nadine Huiskes is communicatie-adviseur en copywriter bij Leene Communicatie, een communicatie- en PR-bureau in Gouda dat is gespecialiseerd in verhalen over complexe maatschappelijke thema’s zoals duurzaamheid, klimaat en energie.

Geef een reactie

Uw privacy en het gebruik van cookies

Deze website gebruikt cookies om de inhoud en de marketing van onze website te personaliseren, extra functies te bieden en websiteverkeer te analyseren.

Per categorie; functioneel of marketing, wordt duidelijk aangegeven waar de cookies voor dienen. U kunt zelf bepalen welke cookies aan of uit mogen staan.

Wanneer u direct op ‘Accepteren’ klikt dan gaat u akkoord met de toepassing van alle cookies binnen deze website.

Meer informatie over de verwerking van persoonsgegevens en gebruik van cookies kunt u vinden in onze privacyverklaring.

x

  • Functioneel
  • Marketing

Deze website gebruikt cookies die voor de functionaliteit van de website noodzakelijk zijn. Denk aan basisfuncties, instellingen, pagina-navigatie en o.a. toegang tot beveiligde delen van de website. Zonder deze cookies kan de website niet naar behoren werken. Deze cookies zijn verplicht om te accepteren. Gegevens die via Google Analytics worden verwerkt zijn allemaal anoniem en bevatten geen persoonsgegevens.

 

Naam Aanbieder Doel Vervaldatum Type
_ga Google Analytics Ten behoeven analyse websiteverkeer 2 Jaar HTTP
_gat Google Analytics Beperkt het aantal geregistreerde gegevens voor Google 1 Minuut HTTP
_gid Google Analytics Ten behoeven analyse websiteverkeer 1 Dag HTTP
ysdb-cookiealert bouwkennisblog.nl Bijhouden geaccepteerde cookies 1 Jaar HTTP
ysdb-cookiealert-hash bouwkennisblog.nl Bijhouden of de cookies aangepast zijn 1 Jaar HTTP

Deze website gebruikt cookies die worden gebruikt om een optimale beleving te bieden aan bezoekers. Via deze cookies kunnen we continu onze diensten versterken en verbeteren. We houden bijvoorbeeld in de gaten wat de meest favoriete pagina’s zijn. Wij maken op basis van onze cookies GEEN gebruik van advertenties. Alle gegevens zijn anoniem en niet traceerbaar naar de bezoeker.

 

Naam Aanbieder Doel Vervaldatum Type
Hotjar, _hjUserId _hjIncludedInSample Hotjar Om inzicht te krijgen in waar gekeken en geklikt wordt op onze website wordt gebruik gemaakt van Hotjar cookies. Met behulp van de gegevens die door deze cookies worden verzameld kunnen we analyseren wat er op de website gedaan wordt om de website te kunnen verbeteren. 1 Jaar HTTP