De energietransitie gaat óók over duurzame koeling

In de discussie over de energietransitie wordt veel gesproken over aardgasvrije warmte. Maar ook de koelinstallaties in de gebouwde omgeving zijn een punt van aandacht. De Amsterdamse koudenetten laten de mogelijkheden voor duurzame comfortkoeling zien. Waarom hebben we het daar eigenlijk nog zo weinig over?

In de jaren zestig zijn de Nieuwe Meer ten westen van de Zuidas en de Ouderkerkerplas ten westen van Amsterdam-Zuidoost afgegraven voor zand waarmee de A9 en A4 zijn aangelegd. Tegenwoordig hebben de populaire recreatieplassen alweer een nuttige functie: het diepe water voorziet de aangrenzende gebieden van duurzame koeling. In 2006 en 2010 werden nabij de meren namelijk koudecentrales geplaatst.

In de twee koudecentrales, die in handen zijn van energiebedrijf Vattenfall, wordt koud water uit de plas via een buizen- en pompensysteem overgedragen op transportbuizen, die het koele water naar de afnemers brengen. In de aangesloten gebouwen neemt het koele water warmte op uit de lucht, waardoor de binnentemperatuur daalt. Het opgewarmde water gaat vervolgens terug naar de centrale. Met behulp van warmtewisselaars en een koeltoren, die warmte afgeeft aan de lucht, zorgt de centrale ervoor dat het water met een temperatuur van 14 graden terug de plas in gaat.

Minder CO2-uitstoot en betere waterkwaliteit

In Amsterdam Zuid en Zuidoost worden kantoren, woningen en andere gebouwen, waaronder het AMC en de Johan Cruijff Arena, met water uit de nabijgelegen meren voorzien van comfortkoeling. Hiermee vermindert de uitstoot van CO2 met 75 procent ten opzichte van traditionele klimaatbeheersing en airconditioning.

“Net als veel andere plassen is de Ouderkerkerplas een belangrijk recreatief gebied en heeft de plas vooral in de zomer te maken met algengroei”, vertelde Raymond van Bulderen, business manager voor de regio Amsterdam bij Vattenfall, recent tijdens een bijeenkomst van KVGN in de koudecentrale in Zuidoost. “Als je hier grote hoeveelheden opgewarmd water inbrengt, kan het algenprobleem verergeren. Daarom is op de bodem van de plas een buizenstelsel aangelegd waarmee we zuurstof aan het water toevoegen. De zuurstof bindt de fosfaten, die daarna naar de bodem zakken. Algen groeien dankzij deze fosfaten, dus op deze manier beperken we de algengroei.” Bovendien zorgt Vattenfall ervoor dat in het water dat wordt teruggepompt in de plas zo min mogelijk fosfaten zitten. Onafhankelijke metingen hebben aangetoond dat de waterkwaliteit de laatste jaren is toegenomen.

Koudenetten als zeldzaamheid

De koudecentrales bij de Ouderkerkerplas en de Nieuwe Meer zijn op dit moment uniek in Nederland: nergens anders zijn dergelijke grootschalige koudenetten in gebruik. In het licht van de energietransitie lijkt het groeipotentieel van de koudenetten in stedelijke omgevingen enorm. De vraag naar – duurzame – koeling zou de komende jaren namelijk flink kunnen gaan toenemen: de betere isolatie van huizen en andere gebouwen kan in de zomer ten koste gaan van een comfortabel binnenklimaat. In wijken met veel kantoorgebouwen maakt het koudenet dan een CO2-vrije en duurzame koeling mogelijk die efficiënter is dan als elk gebouw een eigen systeem zou gebruiken. Ook in woonwijken liggen er groeimogelijkheden voor comfortkoeling. Appartementencomplexen die al gebruik maken van stadsverwarming zouden ook op een koudenet kunnen worden aangesloten.

Op dit moment zijn koudenetten nog een zeldzaamheid in Nederland. In het kader van de transitie naar een aardgasvrije en klimaatneutrale gebouwde omgeving maken gemeenten, woningcorporaties en vastgoedpartijen wel steeds meer plannen om wijken aan te sluiten op warmtenetten. Op termijn zouden hierbij ook koudenetten in beeld kunnen komen. De aanleg van de ondergrondse buisleidingen voor warmte en koude zou dan immers op elkaar kunnen worden afgestemd.

Bij de grootschalige toepassing van stadskoude komen vergelijkbare uitdagingen naar voren als bij de uitbreiding van warmtenetten. De ontwikkeling van een koudenet vereist – naast de beschikbaarheid van een goede bron en voldoende afnemers in de omgeving – ook een forse investering in infrastructuur. Daarbij moet intensief worden samengewerkt tussen de verschillende partijen die in een wijk actief zijn en die een rol spelen in de drukke Nederlandse bodem en ondergrond. Denk aan gemeenten, Verenigingen van Eigenaren, vastgoedeigenaren, woningcorporaties, energiebedrijven en netbeheerders.

Leren van warmtenetten

Als koploper in de warmtetransitie kent Alexander van Ofwegen, directeur van Vattenfall Warmte, de uitdagingen die bij de aanleg en het beheer van warmtenetten komen kijken. Deze ervaringen leveren ook lessen op voor de ontwikkeling van koudenetten.

Ga het gesprek aan met betrokkenen met uiteenlopende opvattingen, adviseerde Van Ofwegen tijdens de rondleiding door de koudecentrale in Zuidoost. “Je krijgt niet altijd applaus op de reis naar een fossielvrije samenleving. Overal kan je weerstand en polarisatie tegenkomen. Als energiebedrijf gaan wij het gesprek aan met alle perspectieven, of het nu gaat om politici of actiegroepen. Dit levert vaak interessante discussies op, zodat we de feiten en techniek goed voor het voetlicht kunnen brengen.”

Een belangrijk aandachtspunt voor de toekomst is volgens Van Ofwegen de beschikbaarheid van voldoende technisch personeel. Ook hier speelt een communicatievraagstuk. “Ik zie dat heel veel gemeenten veel duurzame ambities hebben, maar ik vrees dat ze door de krapte op de arbeidsmarkt niet allemaal tegelijk kunnen gaan overstappen op nieuwe systemen. We zullen snel op zoek moeten naar manieren om jongeren enthousiast te maken voor een carrière in de duurzame energiebranche.”


Over de auteur: Nadine Huiskes

Nadine Huiskes is communicatie-adviseur en copywriter bij Leene Communicatie, een communicatie- en PR-bureau in Gouda dat is gespecialiseerd in verhalen over complexe maatschappelijke thema’s zoals duurzaamheid, klimaat en energie.

Geef een reactie

Uw privacy en het gebruik van cookies

Deze website gebruikt cookies om de inhoud en de marketing van onze website te personaliseren, extra functies te bieden en websiteverkeer te analyseren.

Per categorie; functioneel of marketing, wordt duidelijk aangegeven waar de cookies voor dienen. U kunt zelf bepalen welke cookies aan of uit mogen staan.

Wanneer u direct op ‘Accepteren’ klikt dan gaat u akkoord met de toepassing van alle cookies binnen deze website.

Meer informatie over de verwerking van persoonsgegevens en gebruik van cookies kunt u vinden in onze privacyverklaring.

x

  • Functioneel
  • Marketing

Deze website gebruikt cookies die voor de functionaliteit van de website noodzakelijk zijn. Denk aan basisfuncties, instellingen, pagina-navigatie en o.a. toegang tot beveiligde delen van de website. Zonder deze cookies kan de website niet naar behoren werken. Deze cookies zijn verplicht om te accepteren. Gegevens die via Google Analytics worden verwerkt zijn allemaal anoniem en bevatten geen persoonsgegevens.

 

Naam Aanbieder Doel Vervaldatum Type
_ga Google Analytics Ten behoeven analyse websiteverkeer 2 Jaar HTTP
_gat Google Analytics Beperkt het aantal geregistreerde gegevens voor Google 1 Minuut HTTP
_gid Google Analytics Ten behoeven analyse websiteverkeer 1 Dag HTTP
ysdb-cookiealert bouwkennisblog.nl Bijhouden geaccepteerde cookies 1 Jaar HTTP
ysdb-cookiealert-hash bouwkennisblog.nl Bijhouden of de cookies aangepast zijn 1 Jaar HTTP

Deze website gebruikt cookies die worden gebruikt om een optimale beleving te bieden aan bezoekers. Via deze cookies kunnen we continu onze diensten versterken en verbeteren. We houden bijvoorbeeld in de gaten wat de meest favoriete pagina’s zijn. Wij maken op basis van onze cookies GEEN gebruik van advertenties. Alle gegevens zijn anoniem en niet traceerbaar naar de bezoeker.

 

Naam Aanbieder Doel Vervaldatum Type
Hotjar, _hjUserId _hjIncludedInSample Hotjar Om inzicht te krijgen in waar gekeken en geklikt wordt op onze website wordt gebruik gemaakt van Hotjar cookies. Met behulp van de gegevens die door deze cookies worden verzameld kunnen we analyseren wat er op de website gedaan wordt om de website te kunnen verbeteren. 1 Jaar HTTP